Hiện nay, Luật Phòng, chống tham nhũng số 36/2018/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 132/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đồng thời, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 184/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 59/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng và Nghị định số 164/2026/NĐ-CP về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; cùng có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đây là những văn bản quan trọng, có nhiều quy định mới liên quan trực tiếp đến trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, đơn vị và người có chức vụ, quyền hạn, cần được kịp thời cập nhật, nghiên cứu và tổ chức thực hiện thống nhất.

Phòng, chống tham nhũng là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn trực tiếp với hoạt động quản lý, thực thi công vụ và trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức, đơn vị cũng như từng cán bộ, công chức, viên chức. Vì vậy, việc nghiên cứu pháp luật về phòng, chống tham nhũng không chỉ dừng lại ở việc nắm được các quy định, mà quan trọng hơn là phải xác định đúng, đầy đủ những nội dung, nhiệm vụ mà pháp luật yêu cầu phải tổ chức thực hiện trong thực tế.

Trên cơ sở các quy định của pháp luật, từng cơ quan, tổ chức, đơn vị cần rà soát chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực hoạt động và thực tiễn quản lý để xác định cụ thể những nội dung thuộc trách nhiệm thực hiện; đồng thời phân định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, các bộ phận tham mưu và từng cán bộ, công chức, viên chức. Qua rà soát, cần xác định những nội dung đã được thực hiện đầy đủ, những nội dung còn thiếu hoặc chưa phù hợp để kịp thời ban hành mới, sửa đổi, bổ sung các quy chế, quy định, quy trình nội bộ và tổ chức thực hiện theo đúng quy định.

Việc triển khai pháp luật về phòng, chống tham nhũng vì vậy cần được thực hiện một cách đồng bộ, thường xuyên, gắn với hoạt động thực tế của từng cơ quan, đơn vị; không chỉ dừng ở việc ban hành văn bản mà phải bảo đảm các quy định được thực hiện trên thực tế, có kiểm tra, theo dõi, đôn đốc và đánh giá kết quả thực hiện. Từ yêu cầu trên, trong quá trình tổ chức thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng, các cơ quan, tổ chức, đơn vị cần quan tâm một số nội dung trọng tâm sau:

- Trước hết phải nhận thức đúng “phòng, chống tham nhũng không chỉ là kê khai tài sản, thu nhập”

Trong thực tế, khi nhắc đến công tác phòng, chống tham nhũng, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc kê khai tài sản, thu nhập. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong nhiều biện pháp phòng ngừa tham nhũng.

Đối với mỗi cơ quan, đơn vị, công tác phòng, chống tham nhũng phải được thực hiện thường xuyên thông qua việc công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động; xây dựng và thực hiện đúng định mức, tiêu chuẩn, chế độ; thực hiện quy tắc ứng xử; kiểm soát xung đột lợi ích; chuyển đổi vị trí công tác theo quy định; cải cách hành chính; ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; tăng cường thanh toán không dùng tiền mặt; kiểm soát tài sản, thu nhập và chủ động kiểm tra, phát hiện, xử lý hành vi vi phạm.

Luật số 132/2025/QH15 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý; yêu cầu các cơ quan trung ương và địa phương xây dựng, vận hành hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu, kết nối và chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm liên thông và an toàn thông tin.

Do đó, khi triển khai tại cơ quan, đơn vị, việc đầu tiên cần làm là rà soát toàn bộ các biện pháp phòng ngừa tham nhũng đang thực hiện, không nên chỉ ban hành một kế hoạch chung rồi coi như đã hoàn thành nhiệm vụ.

- Công khai, minh bạch phải gắn với công việc thực tế của từng cơ quan, đơn vị

Công khai, minh bạch là một trong những biện pháp quan trọng để phòng ngừa việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn vì vụ lợi. Vì vậy, từng cơ quan, đơn vị cần rà soát những lĩnh vực thuộc trách nhiệm quản lý có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của cán bộ, công chức, viên chức, người dân và doanh nghiệp để thực hiện công khai theo đúng quy định.

Cần đặc biệt quan tâm đến các nội dung dễ phát sinh phản ánh, kiến nghị hoặc nguy cơ tiêu cực như quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản công; đầu tư, mua sắm; tuyển dụng, bố trí, quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ; thực hiện chế độ, chính sách; giải quyết thủ tục hành chính; quản lý đất đai, tài nguyên và những lĩnh vực trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc của tổ chức, cá nhân.

Công khai không nên thực hiện theo hình thức “có đăng là được”. Nội dung phải đầy đủ, đúng thời điểm, đúng hình thức và thực sự tạo điều kiện để cán bộ, công chức, viên chức và người có liên quan có thể tiếp cận, theo dõi và giám sát.

Cùng với đó, các cơ quan cần thường xuyên rà soát các quy chế chi tiêu nội bộ, quy chế quản lý tài sản công, định mức sử dụng kinh phí, phương tiện, trang thiết bị và các chế độ có liên quan; kịp thời điều chỉnh khi quy định pháp luật thay đổi, tránh tình trạng vẫn áp dụng quy định nội bộ đã hết hiệu lực hoặc không còn phù hợp.

- Chú trọng kiểm soát hành vi của người có chức vụ, quyền hạn ngay trong quá trình thực thi công vụ

Phòng ngừa tham nhũng hiệu quả phải bắt đầu từ chính quá trình giải quyết công việc. Vì vậy, cán bộ, công chức, viên chức cần nắm chắc những việc mình được làm, không được làm; thực hiện đúng quy tắc ứng xử, đạo đức công vụ và trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, khi phát sinh tình huống mà lợi ích cá nhân của mình hoặc người có liên quan có khả năng tác động không đúng đến việc thực hiện nhiệm vụ, người có chức vụ, quyền hạn phải nhận diện và xử lý theo quy định về kiểm soát xung đột lợi ích, không để lợi ích cá nhân chi phối quyết định công vụ.

Người đứng đầu cơ quan, đơn vị cần quan tâm đến những vị trí thường xuyên tiếp xúc với tổ chức, cá nhân hoặc trực tiếp quản lý tài chính, tài sản, đầu tư, cấp phép, thẩm định, kiểm tra và các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tham nhũng để tổ chức kiểm soát, phân công nhiệm vụ hợp lý và thực hiện chuyển đổi vị trí công tác khi thuộc trường hợp pháp luật quy định.

Điều quan trọng là các biện pháp này phải được thực hiện thực chất và có hồ sơ theo dõi, không thực hiện chỉ để phục vụ báo cáo hoặc khi có đoàn kiểm tra.

- Kiểm soát tài sản, thu nhập là nội dung có nhiều thay đổi cần đặc biệt lưu ý từ ngày 01/7/2026

Đây là nhóm quy định mà cán bộ, công chức, viên chức cần nghiên cứu kỹ bởi Luật số 132/2025/QH15 và Nghị định số 164/2026/NĐ-CP đã có nhiều nội dung mới.

Trước hết, mức giá trị của một số loại tài sản thuộc diện phải kê khai được xác định từ 150 triệu đồng trở lên. Nghị định số 164/2026/NĐ-CP quy định cụ thể đối với vàng, kim cương, kim khí quý, đá quý; tiền; cổ phiếu, trái phiếu, vốn góp và các giấy tờ có giá; tài sản số, tài sản khác và các khoản nợ theo ngưỡng giá trị tương ứng. Đây là những nội dung người kê khai cần đặc biệt chú ý khi lập bản kê khai.

Một thay đổi quan trọng khác là kê khai bổ sung được thực hiện khi có biến động về tài sản, thu nhập trong năm có giá trị từ 01 tỷ đồng trở lên; việc kê khai phải hoàn thành trước ngày 31/12 của năm có biến động, trừ trường hợp đã thực hiện kê khai hằng năm.

Đối với kê khai hằng năm, Nghị định số 164/2026/NĐ-CP xác định nhóm người giữ chức vụ từ Trưởng phòng và tương đương có phụ cấp chức vụ từ 0,25 trở lên tại cơ quan nhà nước, cùng một số nhóm chức vụ, vị trí tại doanh nghiệp nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước thuộc diện phải thực hiện theo quy định . Vì vậy, các cơ quan, đơn vị cần rà soát kỹ danh sách người có nghĩa vụ kê khai, tránh xác định thiếu hoặc đưa vào danh sách không đúng đối tượng.

Việc kê khai cũng không nên được hiểu đơn thuần là “điền đủ các ô trong mẫu”. Người kê khai phải kê khai đầy đủ, rõ ràng, trung thực và chịu trách nhiệm về nội dung kê khai; đặc biệt cần quan tâm đến việc giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm khi pháp luật yêu cầu. Luật mới còn xác định việc kê khai và giải trình về nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm là một trong những tiêu chí để đánh giá, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức.

Tại địa phương, Luật số 132/2025/QH15 quy định Thanh tra tỉnh, thành phố kiểm soát tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai thuộc phạm vi quản lý của chính quyền địa phương, trừ các trường hợp thuộc thẩm quyền kiểm soát của cơ quan khác theo quy định.

Vì vậy, cơ quan, đơn vị cần thực hiện đồng bộ từ khâu xác định đối tượng, hướng dẫn kê khai, tiếp nhận, kiểm tra hình thức bản kê khai, công khai, quản lý và bàn giao bản kê khai cho cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập; đồng thời hướng dẫn người kê khai nghiên cứu kỹ mẫu và nội dung kê khai trước khi ký xác nhận.

- Tăng cường tự kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ cơ sở

Phòng, chống tham nhũng chỉ thực sự hiệu quả khi cơ quan, đơn vị chủ động phát hiện vấn đề từ bên trong, thay vì chờ đến khi thanh tra, kiểm tra hoặc cơ quan cấp trên phát hiện.

Người đứng đầu cần định kỳ xem xét những lĩnh vực có nguy cơ cao; chú ý các dấu hiệu bất thường trong quản lý tài chính, tài sản công, đầu tư, mua sắm, thực hiện chế độ chính sách, giải quyết thủ tục hành chính và công tác cán bộ. Khi phát hiện sai phạm phải xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo thẩm quyền; trường hợp có dấu hiệu tội phạm phải xử lý theo quy định của pháp luật.

Luật số 132/2025/QH15 xác định việc đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng không chỉ căn cứ vào xây dựng chính sách, pháp luật mà còn xem xét việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa, kết quả phát hiện tham nhũng, xử lý tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng. Điều đó cho thấy yêu cầu ngày càng rõ hơn về kết quả thực chất, thay vì chỉ đánh giá qua số lượng kế hoạch, văn bản hoặc cuộc tuyên truyền đã ban hành.

- Người đứng đầu phải biến quy định pháp luật thành nhiệm vụ cụ thể của cơ quan, đơn vị

Để pháp luật về phòng, chống tham nhũng đi vào thực tế, mỗi cơ quan, đơn vị cần rà soát lại chương trình, kế hoạch và quy chế hiện có; xác định rõ việc nào phải làm thường xuyên, việc nào thực hiện định kỳ, đơn vị nào chủ trì và cá nhân nào chịu trách nhiệm.

Có thể tập trung vào một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: rà soát và cập nhật quy chế nội bộ; thực hiện công khai, minh bạch; kiểm tra định mức, tiêu chuẩn, chế độ; rà soát các vị trí phải chuyển đổi; kiểm soát xung đột lợi ích; kiểm soát việc tặng quà, nhận quà theo quy định; rà soát người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập; tổ chức tự kiểm tra; tiếp nhận và xử lý thông tin phản ánh; đồng thời chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh kết quả thực hiện.

Thanh tra Chính phủ khi triển khai Nghị định số 164/2026/NĐ-CP cũng yêu cầu các cơ quan khẩn trương quán triệt quy định mới, rà soát hoặc ban hành quy chế nội bộ, phân công rõ trách nhiệm, nâng cao chất lượng kê khai và công khai tài sản, tăng cường giám sát, xử lý vi phạm và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin.

- Đưa phòng, chống tham nhũng trở thành công việc thường xuyên của mỗi cán bộ, công chức, viên chức

Mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần xác định rằng thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng không phải là nhiệm vụ riêng của cơ quan thanh tra hay bộ phận tham mưu về phòng, chống tham nhũng. Đó trước hết là trách nhiệm gắn với từng vị trí việc làm và từng quyết định trong thực thi công vụ.

Đối với cán bộ trực tiếp giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp, yêu cầu trọng tâm là thực hiện đúng quy trình, đúng thời hạn, công khai, minh bạch và không gây phiền hà. Đối với người quản lý tài chính, tài sản, đầu tư, mua sắm phải tuân thủ chặt chẽ định mức, tiêu chuẩn, chế độ và các quy định chuyên ngành. Đối với người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập phải chủ động nghiên cứu quy định, kê khai đầy đủ, trung thực, đúng thời hạn và có trách nhiệm giải trình khi được yêu cầu. Đối với người đứng đầu phải thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở, kịp thời chấn chỉnh những tồn tại và chịu trách nhiệm về việc tổ chức thực hiện trong phạm vi mình quản lý.

Phòng, chống tham nhũng chỉ đạt hiệu quả khi các quy định của pháp luật được chuyển hóa thành thói quen tuân thủ trong hoạt động công vụ, trong đó mỗi cán bộ biết rõ trách nhiệm của mình, mỗi cơ quan có cơ chế kiểm soát rõ ràng và mọi hoạt động quản lý đều hướng tới công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và phục vụ Nhân dân.

Việc nghiên cứu, cập nhật Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, Luật số 132/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn mới vì vậy cần được xác định là một nhiệm vụ thường xuyên; qua đó giúp cán bộ, công chức, viên chức không chỉ “biết quy định” mà quan trọng hơn là biết phải làm gì để phòng ngừa tham nhũng ngay từ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công vụ.