Đối với Thanh tra tỉnh, Nghị định không chỉ bổ sung công cụ pháp lý mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm, trình độ nghiệp vụ và kỷ luật công vụ. Quyền hạn mới phải được thực hiện đúng pháp luật, khách quan, kịp thời, qua đó nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và vai trò của cơ quan thanh tra trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm.

Những điểm mới trực tiếp liên quan đến Thanh tra tỉnh

Điểm đáng chú ý là Nghị định số 311/2026/NĐ-CP bổ sung Chánh Thanh tra tỉnh vào nhóm chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cùng với Giám đốc sở. Theo đó, Chánh Thanh tra tỉnh được thực hiện các thẩm quyền xử phạt tương ứng theo quy định, gồm phạt cảnh cáo, phạt tiền trong giới hạn thẩm quyền; tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật.

Nghị định đồng thời bổ sung Thanh tra viên Thanh tra tỉnh và Trưởng đoàn thanh tra của Thanh tra tỉnh vào các chức danh có thẩm quyền xử phạt. Đây là điểm mới có ý nghĩa thực tiễn rõ nét, bởi thanh tra là quá trình trực tiếp kiểm tra, xác minh và phát hiện hành vi vi phạm. Việc quy định thẩm quyền phù hợp giúp việc xử lý kết quả thanh tra kịp thời, liền mạch hơn; hạn chế tình trạng phát hiện vi phạm nhưng phải chuyển qua nhiều khâu, nhiều cơ quan mới có thể xử lý. Đối với Trưởng đoàn thanh tra, thẩm quyền được thực hiện trong thời hạn thanh tra.

Nghị định cũng có quy định chuyển tiếp đối với các chức danh được bổ sung hoặc thay đổi thẩm quyền, tạo cơ sở thực hiện trong phạm vi kiểm tra, thanh tra hoặc ngành, lĩnh vực, địa bàn quản lý cho đến khi các nghị định xử phạt chuyên ngành được sửa đổi, thay thế. Nghị định có hiệu lực từ ngày 26/9/2026.

Quyền hạn mới phải đi đôi với trách nhiệm cao hơn

Việc bổ sung thẩm quyền cần được nhìn nhận trước hết là hoàn thiện công cụ thực thi nhiệm vụ, không đơn thuần là mở rộng quyền hạn. Thẩm quyền càng rõ thì trách nhiệm kiểm soát việc sử dụng thẩm quyền càng phải chặt chẽ; mọi quyết định xử lý phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng hành vi, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và có căn cứ pháp luật.

Phạm vi hoạt động của Thanh tra tỉnh gắn với nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước, từ thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vị đến tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận và quyết định xử lý sau thanh tra. Vì vậy, việc áp dụng thẩm quyền xử phạt đòi hỏi đội ngũ công chức, Thanh tra viên, Trưởng đoàn thanh tra phải nắm chắc pháp luật chuyên ngành, xác định đúng phạm vi thẩm quyền và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Giá trị của hoạt động thanh tra cũng không chỉ ở việc phát hiện và xử lý một hành vi sai phạm. Quan trọng hơn là qua thanh tra phải chỉ ra được nguyên nhân, trách nhiệm, những sơ hở, bất cập trong cơ chế và công tác quản lý để kiến nghị khắc phục. Nghị định số 311/2026/NĐ-CP bổ sung thêm một mắt xích pháp lý quan trọng để kết quả phát hiện qua thanh tra được xử lý kịp thời, đồng thời tăng tính răn đe, phòng ngừa vi phạm.

Chủ động tuyên truyền, chuẩn bị đầy đủ điều kiện thực hiện

Từ nay đến khi Nghị định có hiệu lực, Thanh tra tỉnh sẽ tổ chức nghiên cứu, quán triệt đầy đủ các quy định mới đến đội ngũ công chức, Thanh tra viên, nhất là những người được giao nhiệm vụ Trưởng đoàn thanh tra. Nội dung tập huấn cần tập trung vào phạm vi thẩm quyền của từng chức danh; giới hạn mức phạt; thẩm quyền tịch thu, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả; việc lập biên bản, chuyển hồ sơ, ban hành và tổ chức thi hành quyết định xử phạt.

Cần đặc biệt thống nhất nhận thức rằng việc được bổ sung thẩm quyền không đồng nghĩa với được xử phạt mọi hành vi vi phạm. Việc áp dụng phải gắn với chức năng, nhiệm vụ, phạm vi ngành, lĩnh vực, địa bàn quản lý và các quy định xử phạt chuyên ngành có liên quan. Cùng với đó, cần tăng cường trao đổi nghiệp vụ, tổng hợp các tình huống phát sinh từ thực tiễn để hướng dẫn áp dụng thống nhất, hạn chế sai sót hoặc chồng chéo trong xử lý.

Bên cạnh nâng cao nghiệp vụ, việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và khai thác cơ sở dữ liệu cần tiếp tục được đẩy mạnh để hỗ trợ quản lý hồ sơ, theo dõi quá trình xử lý, thực hiện kết luận thanh tra và nâng cao tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình. Đây cũng là điều kiện để hoạt động thanh tra chuyển mạnh từ tư duy chỉ “phát hiện và xử lý sai phạm” sang kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, phát hiện, xử lý và kiến nghị hoàn thiện quản lý.

Nghị định số 311/2026/NĐ-CP bổ sung công cụ pháp lý cần thiết cho Thanh tra tỉnh; quyền hạn mới đồng thời là trách nhiệm mới, đòi hỏi việc thực hiện phải đúng pháp luật, khách quan, minh bạch, góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước./.