Luật này đã được Quốc hội Khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Phạm vi điều chỉnh của Luật bao gồm tiết kiệm, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; tổ chức bộ máy, lao động khu vực nhà nước; quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, năng lượng; và hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng của doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Luật có nhiều nội dung mới, đáng chú ý như sau:

1. Luật hoá các hành vi lãng phí: Để tránh tình trạng quy định chung chung, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã tập hợp toàn bộ hành vi gây lãng phí vào một điều luật duy nhất (Điều 4), quy định 7 nhóm hành vi cốt lõi trong các lĩnh vực: ban hành văn bản, chỉ đạo điều hành, tài chính công, tài sản công, tài nguyên, dự án PPP và doanh nghiệp nhà nước... Song song đó, Điều 5 quy định riêng về vi phạm thủ tục thực thi như chậm ban hành chương trình tiết kiệm, chậm báo cáo, không cập nhật cơ sở dữ liệu và vi phạm công khai thông tin.

Việc hệ thống hóa này giúp cơ quan thanh tra, kiểm toán dễ dàng đối chiếu và xử lý vi phạm - không còn kẽ hở để né tránh trách nhiệm.

2. Mở rộng trách nhiệm người đứng đầu:  Điều 37.2 quy định: không chỉ người đứng đầu mà cấp phó trực tiếp phụ trách lĩnh vực cũng phải chịu trách nhiệm kỷ luật hành chính nếu để xảy ra lãng phí trong phạm vi được giao. Thay vì tập trung vào một đầu mối như trước, quy định này loại bỏ hoàn toàn khoảng trống quản lý trong bộ máy lãnh đạo.

3. Bảo vệ người dám đổi mới: Lần đầu tiên, luật thiết lập hành lang pháp lý miễn trừ hoặc giảm nhẹ trách nhiệm cho cán bộ khi hành vi gây lãng phí phát sinh từ hoạt động đổi mới sáng tạo, dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung, hoặc từ rủi ro khách quan trong nghiên cứu khoa học và thử nghiệm có kiểm soát.

4. Bổ sung cơ chế bảo vệ người phát hiện, tố giác hành vi lãng phí: Trên thực tế, nhiều vụ việc thất thoát, sai phạm lớn chỉ được phát hiện nhờ phản ánh của cán bộ, công chức hoặc người dân. Tuy nhiên, trước đây cơ chế bảo vệ còn thiếu hiệu quả, dẫn đến tâm lý e ngại trong việc tố giác hành vi sai phạm. Để khắc phục tình trạng này, Khoản 5 Điều 8 Luật đã quy định việc nghiêm cấm đe dọa, trả thù, gây áp lực đối với người phát hiện và tố giác hành vi lãng phí; cấm phân biệt đối xử với người tố giác và thân nhân của họ; có biện pháp bảo vệ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và vị trí việc làm; không được điều động, luân chuyển, biệt phái người đang trực tiếp giải quyết vụ việc chống lãng phí nếu không có căn cứ hợp pháp. Quy định này thể hiện sự thay đổi trong tư duy lập pháp, xem người phát hiện lãng phí là chủ thể cần được bảo vệ và khuyến khích. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để phát huy vai trò giám sát xã hội, tăng tính minh bạch trong quản lý công.

5 . Thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ để phòng ngừa lãng phí: So với Luật năm 2013, Luật mới đã bổ sung nhiều quy định mang tính hiện đại, phù hợp với xu hướng quản trị số. Theo đó, Nhà nước khuyến khích áp dụng công nghệ số trong hoạt động quản lý tài sản công, đầu tư công, mua sắm công và quản lý ngân sách.

6. Một điểm mới đáng chú ý khác là Điều 9 của Luật quy định ngày 31/5 hằng năm là “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí” nhằm lan tỏa văn hóa tiết kiệm trong toàn dân. Theo đó, các cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm tổ chức hoạt động tuyên truyền; đánh giá kết quả thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí; tôn vinh tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu; nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng hiệu quả nguồn lực. Quy định này mang ý nghĩa không chỉ về mặt pháp lý mà còn về mặt xã hội và giáo dục. Vì chống lãng phí không đơn thuần là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn là vấn đề văn hóa, ý thức và trách nhiệm cộng đồng.